مطالب به آدرس زیر منتقل شدند.

فرسایش خاک چیست ؟

به جابحایی لایه بالایی خاک فرسایش خاک می گویند که یک نوع از تخریب خاک محسوب می شود. این روند طبیعی به دلیل فعالیت عوامل فرسایش مانند آب، برف، باد، یخچال ها ،گیاهان، حیوانات و انسان اتفاق می افتد. فرسایش خاک می تواند یک روند آرام بدون اثرات مشخص یا یک روند سریع که آسیب جدی به خاک می زند باشد.خاک آسیب دیده ممکن است در کاهش پتانسیل تولیدات کشاورزی، آسیب شبکه های زهکشی و کاهش کیفیت آب های سطحی خود را نشان دهد.

فعالیت های انسانی، نرخ فرسایش را تا 30 برابر افزایش داده است. 

فرآیندهای فیزیکی فرسایش کننده خاک عبارتند از :

1- رودخانه ها : فرسایش جریانی، به دلیل جریان مداوم آب در طول یک مسیر اتفاق می افتد.

2- بارش و رواناب های سطحی: بارش و رواناب های سطحی که از همین بارش ها حاصل می شود چهار نوع فرسایش چکه ای، ورقه ای، لعابی و کوهی را بوجود می آورند.

3- باد: فرسایش بادی یک نیروی بزرگ زمین شناسی است که در مناطق خشک و نیمه خشک اتفاق می افتد.

4- سیل: در سیل های یزرگ، گرداب هایی تشکیل می شوند که دلیل آنها حجم بالای آب با سرعت بالا است.

5- حرکت جرم: این جابجایی اغلب به دلیل حرکت صخره و رسوبات بر روی یک سطح شیبدار به دلیل جاذبه زمین اتفاق می افتد.

عوامل تاثیر گذار بر فرسایش خاک عبارتند از: ترکیبات و ساختار خاک، آب و هوا، توپوگرافی و پوشش گیاهی

همچنین قطع درختان، فعالیت های کشاورزی، تغییرات اقلیمی و جاده سازی و شهرنشینی از عوامل انسانی تاثیرگذار بر فرسایش خاک می باشند.

فرسایش خاک اثرات زیست محیطی خواهد داشت که عبارتند از: گرد و غبار، ایجاد رسوب در اکوسیستم آبزیان و نابودی زمین ها

شناخته شده ترین و موثر ترین روش برای جلوگیری از خاک، افزایش پوشش های گیاهی است که به جلوگیری از فرسایش آبی و بادی کمک می کند. همچنین بادشکن که ردیفی از درختان و درحتچه هایی است در طول لبه های زمین های کشاورزی برای مانع شدن در برابر باد استفاده می شود نیز یک روش دیگر برای جلوگیری از فرسایش است.

کشور ایران در فرسایش خاک در دنیا رتبه نخست را در اختیار دارد. این کشور حدود 15 میلیون تن خاک فرسایش شده دارد.

موادي که خاک‌ها را تشکيل مي‌دهند به چهار قسمت تقسيم مي‌شوند :

• مواد سخت : مواد سخت را ترکيبات معدني تشکيل مي‌دهند ولي ممکن است داراي مقداري مواد آلي نيز باشند. البته اين ترکيبات معدني از تخريب سنگ‌هاي اوليه يا سنگ مادر حاصل شده‌اند که گاهي اوقات همراه با مواد تازه کلوئيدي و نمک‌ها مي‌باشند.

• موجودات زنده در خاک‌ها : تغييراتي که در خاک‌ها انجام مي‌پذيرد بوسيله موجودات زنده در خاک انجام مي‌گيرد. قبل از همه ريشه گياهان ، باکتري‌ها ، قارچها ، کرم‌ها و بالاخره حلزون‌ها در اين تغييرات شرکت دارند.

• آب موجود در خاک‌ها : آبي که در خاک وجود دارد حمل مواد حل‌شده را به عهده دارد که البته اين مواد حمل شده براي رشد و نمو گياهان به مصرف مي‌رسد. آب موجود در خاک‌ها از باران و آبهاي نفوذي ، آب جذب شده و بالاخره آبهاي زيرزميني تشکيل شده که در مواقع خشکي از محل خود خارج شده و بمصرف مي‌رسد.

•  هوا همراه با آب در خوه‌هاي خاک‌ها وجود دارد که البته اين هوا از ضروريات رشد و نمو گياهان و ادامه حيات حيوانات مي‌باشد. مقدار اکسيژني که در اين هوا وجود دارد از دي اکسيد کربن کمتر است و اين بدان علت است که ريشه گياهان براي رشد و نمو اکسيژن مصرف کرده و دي اکسيد کربن پس مي‌دهند.

تقسيم‌بندي خاک‌ها از لحاظ سنگ‌هاي تشکيل دهنده

بر حسب دانه‌هاي تشکيل دهنده خاک و هم‌چنين شرايط ميزالوژي و پتروگرافي زمين خاک‌هاي مختلفي وجود دارد که عبارتند از :

• خاک رسي :

ذرات رس (Clay) داراي قطري کوچکتر از 0.002 ميلي‌متر مي‌باشند و در حدود 50% خاک را تشکيل مي‌دهند.

خاک‌هاي رسي چون داراي دانه‌هاي بسيار ريزي هستند به خاک سرد معروفند و در مقابل رشد گياهان مقاومت نشان داده و رشد آنها را محدود مي‌کنند.

• خاک‌هاي سيلتي :

50% اين نوع خاک‌ها را ذرات سليت تشکيل داده است که داراي قطري بين 0.05 تا 0.002 ميلي‌متر مي‌باشند و بر حسب اينکه ناخالصي مثل ماسه ، رس و غيره بهمراه دارند به نام خاک‌هاي سيلتي ماسه‌اي و يا سيلتي رسي معروفند.

• خاک‌هاي ماسه‌اي :

اين خاک‌ها از 75% ماسه تشکيل شده‌اند. قطر دانه‌ها از 0.06 تا 2 ميليمتر است و بر حسب اندازه دانه‌هاي ماسه به خاک‌هاي ماسه‌اي درشت ، متوسط و ريز تقسيم مي‌گردند. مقدار کمي رس خاصيت خاک‌هاي ماسه‌اي را تغيير مي‌دهد و اين نع خاک آب را بيشتر در خود جذب مي‌کند تا خاک‌هاي ماسه‌اي که فاقد رس هستند.

• خاک‌هاي اسکلتي :

خاکهاي اسکلتي به خاکهايي اطلاق مي‌گردد ک در حدود 75% آن را دانه‌هايي بزرگتر از 2 ميلي‌متر از قبيل قلوه سنگ ، ديگ و شن تشکيل مي‌دهند. اين خاک‌ها ، آب را به مقدار زياد از خود عبور مي‌دهند و لذا هميشه خشک مي‌باشند.

مهمترین عامل فرسایش خاک

تحقیقات جدید نشان می‌دهد انسان هم اکنون مهمترین عامل فرسایش خاک‌های سطحی زمین محسوب می‌شود و نقش تخریبی آن در این زمینه از نقش عوامل طبیعی بیشتر است.

به گزارش آسوشیتدپرس، محققان دانشگاه سیراکیوز در مطالعه‌ای جدید اعلام کردند روند فرسایش خاکهای سطحی زمین توسط انسان هم اکنون بین ده تا  ۱۵برابر سریعتر از همین فرایند به شکل طبیعی است.

نقش انسان در فرسایش زمین از مدتها قبل توسط محققان شناسایی شده اما بروس ویلکینسون زمین‌شناس این دانشگاه و همکارانش در مطالعه‌ای جدید، میزان فرسایش صورت گرفته توسط انسان را با سایر عوامل طبیعی مقایسه کرده‌اند.

اطلاعات جمع‌آوری شده از سرتاسر جهان توسط این محققان نشان می‌دهد هر سال  ۷۵گیگاتن(۷۵میلیارد تن) از خاکهای سطحی زمین دچار فرسایش می‌شود.

به گفته ویلکینسون، تا پیش از آغاز فرسایش زمین توسط انسان، این فرایند به شکل طبیعی و طی میلیونها سال توسط باد، آب و یخچالهای طبیعی به مرور صورت می‌گرفت اما هم‌اکنون انسان با شدت بسیار زیاد در حال فرسودن خاک زمین است که به ترتیب، کشاورزی، ساخت و ساز و معدنکاوی مهمترین فعالیتهای انسان هستند که سبب فرسایش زمین می‌شود.

زمین از زمان دوره زمین‌شناسی فانروزوییک در ۵۴۲ میلیون سال قبل تا دوره پلیوسن در ۵ میلیون سال قبل دارای فرسایش سالانه حدود ۵ گیگاتن خاک بوده و از آن تاریخ تا نزدیک به دو میلیون سال قبل با ظهور یخچالهای گسترده در سطح زمین و سپس عقب‌نشینی آنها فرسایش زمین به رقم سالیانه ۱۶ گیگاتن در سال رسیده است.

نرخ کنونی فرسایش طبیعی زمین حدود ۲۱ گیگاتن در سال تخمین زده می‌شود. بیشترین فرسایش طبیعی در نقاط مرتفع زمین رخ می‌دهد به طوری که ۸۳ درصد از رسوبات رودهای جهان از تنها ۱۰درصد از سطح زمین که ارتفاع بیشتری دارند شسته شده و به پایین آورده می‌شود