محیط زیست یکی از محورهای مهم توسعه پایدار به حساب می آید و در این بین جنگل ها و مراتع جزئی از منابع طبیعی تجدید شونده در محیط زیست می باشند که چرخه غذایی پیچیده ای بر آنها حاکم است. این منابع سرمایه ای طبیعی و موهبتی بزرگ می باشند که خداوند متعال به بشر ارزانی داشته تا همه انسان ها و موجودات از آن بهره مند باشند؛ بنابراین حق بهره مندی از آن را باید از مصادیق مهم حقوق بشر دانست.

جنگل چیست؟

جنگل، زميني(اعم ازخشكي و آبي) است كه عمدتاً از درخت و درختچه همراه با ساير رستني‌هاي خشبي و علفي خودرو پوشيده شده باشد مشروط به آن كه مساحت آن كمتر از نيم هكتار و تاج پوشش درختي آن به طور طبيعي كمتر از پنج درصد نباشد. برخی از فوايد درختان عبارتند از: توليد اكسيژن، جذب گرد و غبار، گاز كربنيك و ديگر گازهای شيميايی موجود در هوا، جلوگيری از نفوذ سر و صدا و تشديد آلودگی‌های صوتی در شهرها.

جنگل‌هاي ايران كه 8.8 درصد مساحت كشور را تشكيل مي‌دهند، از نظر مديريتي به دو گروه جنگل‌هاي شمال و جنگل‌هاي خارج از شمال تقسيم مي‌شوند. جنگل‌هاي شمال به تمام ناحيه رويشي هيركاني و خزري اطلاق مي‌شود؛ و جنگل‌هاي خارج از شمال نيز در 4 ناحيه رويشي ديگر قرار دارند.

ایرانیان و جنگل

کشور ایران از نظر درجه حرارت خورشیدی، کمبودی ندارد، آن چه هست میزان کم بارندگی است که به طور متوسط یک سوم میانگین جهانی است. با این حال، خوشبختانه درختان زیادی برای رشد و استقرار در مناطق مختلف ایران وجود دارد. درخت راش گونه شاخص جنگل های شمال ایران است، گرچه بلوط معروف به بلندمازو نیز از گونه های مهم جلگه ها و ارتفاعات شمال است، اما بلوط معروف به ایرانی ویژه کوه های زاگرس است. درخت سوزنی برگ ارس، شاخص جنگل های ایران مرکزی است، کهور ایرانی گونه خاص جنگل های جنوب کشور است، حتی در کویرها نیز درختان و درختچه هایی مانند تاغ و گز امکان رویش دارند، به این ترتیب هر جا از خشکی های کشور، گیاهان و درختان ویژه شرایط خود را دارد. جالب است که مناطق ساحلی یعنی مرز بین خشکی و دریا نیز پوشیده از جنگل و گونه ای درختی به نام حرا است.

اما بهره برداری های بی رویه، وقوع جنگ ها و آتش زدن جنگل ها و... این میراث را از ماندگاری انداخته و برگشت به وضعیت قبلی هم اگر امکان پذیر باشد، دست کم نیازمند صدها سال زمان و سرمایه گذاری هنگفتی است.

حال که ما گذشتگان را به خاطر نابودی جنگل ها سرزنش می کنیم، بیایید در حفظ و پایداری جنگل های موجود بکوشیم و نگذاریم این بیمار به نفس های آخر برسد که در آن هنگام هیچ چاره ای برای نجات آن متصور نیست. (https://frw.ir)

جهانیان و جنگل

از بین رفتن جنگل ها پدیده ای ملی نیست، بلکه یک رویداد جهانی است که با شدت و ضعف هایی در همه کشورها و مناطق جریان داشته است. البته نوع بشر پس از اختراع ابزار و یک جا نشینی، با تخریب جنگل و تغییر کاربری آن به زمین زراعتی، به طور آرام و خزنده کاهش مساحت جنگل ها را آغاز کرد. افزایش جمعیت و ایجاد روستاها و شهر ها به این روند سرعت داد. این وضعیت تا هنگام انقلاب صنعتی و دستیابی بشر به تکنولوژی نوین چندان تهدید کننده نبوده است اما پس از آن روند تخریب آن چنان اثراتی برجای گذاشت که موجب نگرانی شد.

اندیشمندان و آینده پژوهشان در یافتند که درصورت ادامه این روند، آینده نابسامانی در انتظار انسان هاست، چنین بود که دولت ها به فکر حفظ جنگل های موجود و نجات آن از خطر انقراض و نابودی افتادند. حتی منع مطلق قطع درختان جنگل در دستور کار قرار گرفت ولی چون اقتصاد چندین کشور به بهره برداری از جنگل وابستگی شدید دارد، مسائل جنگل به عهدنامه یا کنوانسیون نرسید ولی بیانیه های زیادی در این باره صادر شد.

اهمیت جنگل ها

در پاسخ به این سوال که مگر جنگل چه فایده ای دارد که این همه دارای اهمیت است می توان به یک نکته کلی اشاره کرد که جنگل ها، چهل درصد آب شیرین جهان را تأمین می کنند!

اما اگر جزئی تر و دقیق تر نگاه کنیم، باید یادآور شد که فایده جنگل را از جانب چه کسی باید در نظر گرفت. جنگل نشینان یا مردم ساکن در حاشیه و داخل جنگل ها، کشورهایی که اقتصادشان وابسته به جنگل است، و یا مردم و جامعه جهانی!

جنگل نشینان : اگر این پرسش را از جنگل نشینان بپرسید آن ها خواهند گفت: این چه پرسشی است؟ ما با پشتوانه جنگل زنده هستیم! آن ها بسیاری از نیازهای خود را از جنگل تأمین می کنند:چوب، برای مصارف سوختی و ساختمانی؛ علوفه و سرشاخه گیاهان، برای خوراک دام؛ غذا (قارچ، میوه های درختان و درختچه ها و...) برای انسان ها. تصور زندگی بدون جنگل هم برای آن ها امکان پذیر نیست.

دولت : دولت های کشورهای صاحب جنگل، اقتصادشان وابسته به جنگل است. این کشورها نیز به علت وابستگی اقتصادی به جنگل که با تولید چوب و ایجاد اشتغال سبب چرخش چرخ اقتصاد آن کشورها و به جریان انداختن زندگی مردم شان می شود به اهمیت جنگل ها به ویژه از بعد اقتصادی واقف هستند! امروزه اکوسیستم جنگل‌ها از اهمیت زیادی برخوردار است زیرا ارزش تولیدی جنگل‌ها رقمی نزدیک به 120 میلیارد دلار است و از نظر اشتغال 6/8 درصد کارگران صنعتی جهان در این بخش مشغول به کارند.(http://kayhan.ir)

 

مردم و جامعه جهانی : جنگل‌ها و مراتع اثرات قابل توجهی در زندگی دارند و در واقع حیات انسان‌ها وابسته به این منابع است. مساحت جنگل‌های جهان در حدود 4 میلیارد هکتار است که البته بین همه کشورها مساوی تقسیم نشده بنابر این کشورهایی که از این ثروت خدادادی و نعمت الهی برخوردارند باید قدر منابع طبیعی خود را بدانند و در حفاظت محیط زیست تلاش‌های جدی‌تری به عمل آورند.» کنترل آب‌های سطحی و تغذیه سفره‌های آب زیرزمینی، مبارزه با آلودگی هوا، تعدیل آب و هوا، جلوگیری از فرسایش خاک و جلوگیری از رانش زمین و وقوع بهمن، نقش اقتصادی جنگل‌ها و... از جمله اهمیت‌هایی است که این منبع گرانقدر برای انسان‌ها دارد

 

و بالاخره، پرسش اصلی این است که چگونه می توان تعادلی بین نیازهای جوامع جنگل نشین، دولت های وابسته به جنگل و جامعه بشری ایجاد کرد؟ چگونه می توان هم از فواید جنگل و تولید کالاهایی چون چوب و غذا برخوردار شد و هم از خدمات محیط زیستی آن برخوردار شد؟

این پرسشی جدی است! و دغدغه مسئولان و مدیران نیز به شمار می رود.

باید هم برای نیازهای مردم محلی جایگزین پیدا کرد، هم اقتصاد دولت های وابسته به بهره برداری از جنگل را تنوع بخشید و هم نگرانی جامعه انسانی را برطرف کرد. به نظر می رسد صرف نظر از وجود اراده ملی در نگهداشت این هدیه الهی می بایستی ساز و کارهای مناسبی نیز برای مشارکت جوامع برخوردار و ثروتمند در پرداخت هزینه های حفظ جنگل در دیگر جوامع و کشورها، تعیین و به کاربرده شود.(https://frw.ir)

منابع :

(سازمان جنگل ها، مراتع  آبخیزداری کشور) https://frw.ir

http://kayhan.ir