یخچال‌های طبیعی چه هستند؟

یخچال‌ها توده‌ای فشرده و بسیار متراکم از یخ هستند که از بارش‌ها انباشت شده و به خاطر سرما و شرایط آب و هوایی، متراکم شده و تبدیل به یخ و پایدار می‌شوند که البته این پایداری به معنای این نیست که اصلا تغییری در آنها ایجاد نمی‌شود. بلکه تغییرات در آنها به‌وجود می‌آید و حتی حرکت هم دارند. برخی از یخچال‌ها ممکن است تا یک متر در هفته هم حرکت داشته باشند. منظور از پایداری این است که به‌وجود آمدن و از بین رفتن آنها به سرعت اتفاق نمی‌افتد. پایداری یخچال‌ها به این دلیل است که در ارتفاع قرار گرفته‌اند. همچنین خاصیت مناطق کوهستانی که یخچال‌ها در آنها قرار گرفته‌اند و کمی دشت مانند هستند، موجب می‌شود که توده‌های بسیاری از برف بر اثر بارش انباشت شوند و چون ارتفاع بالاست به راحتی هم آب نشوند و کم‌کم به سمت پایین دست حرکت می‌کنند.

پراکندگی مناطق یخچالی در ایران چگونه است؟

در پنج نقطه از ایران مناطق یخچالی داریم که در حال حاضر وجود دارند، ولی چندان وضعیت مناسبی ندارند. منطقه سبلان، دماوندکوه، اشترانکوه، زردکوه و یخچال‌های منطقه علم‌کوه یا همان منطقه تخت سلیمان مناطق اصلی یخچالی کشور هستند.

آیا در گذشته این پراکندگی بیشتر بوده است؟

بله. این مناطق در گذشته بیشتر بوده، اما در حال حاضر تنها اثراتی از وجود آن یخچال‌ها باقی مانده؛ به این معنا که برف و یخی در آن مکان‌ها باقی نمانده و فقط شکل منطقه عوض شده که با توجه به برخی اثرات به جا مانده متوجه می‌شویم در گذشته یخچال‌های طبیعی وجود داشته‌اند؛ مثل یخچال‌های منطقه دنا یا یخچال‌های البرز مرکزی و منطقه سهند که از بین رفته‌اند و اثری از آنها نیست.

ارزش یخچال‌های کوهستانی در چیست؟

یکی از ارزش‌های یخچال‌ها این است که به‌عنوان ذخایر آب تلقی می‌شوند. همچنین پوشش گیاهی و جانوری در مناطق کوهستانی و طبیعی کاملا وابسته به یخچال‌ها هستند. یکی دیگر از مهم‌ترین ارزش‌های آنها این است که به‌عنوان میراث اقلیمی هستند؛ به این معنا که اگر به مناطق یخچالی رفته و تکه‌ای از یخ موجود را از عمق بیرون بکشید و مطالعه کنید می‌توانید تاثیرات اقلیم و آب و هوا را در چند صد یا چند هزار سال در آن تکه یخ ببینید و مطالعه کنید. برای مثال یخ‌هایی که در حال حاضر در ارتفاع ۵۲۰۰ متری دره یخار در دماوند، به‌عنوان مرتفع‌ترین توده یخی ایران وجود دارد قطعا بیش از چند هزار سال است که یخ دارد؛ چراکه این یخ‌ها تا این زمان به‌دلیل قرار گرفتن در ارتفاع بالا اصلا فرصت آب شدن پیدا نکرده‌اند.

اصلی‌ترین علل نابودی یخچال‌ها چه هستند؟

اگر علل نابودی یخچال‌ها وجود نداشته باشند، خود به خود یخچال‌ها پایدار مانده و حتی روز به روز تقویت هم می‌شوند. مهم‌ترین و اصلی‌ترین عامل نابودی یخچال‌ها گرمایش زمین است که متاسفانه روندی است که در تمام دنیا به‌وجود آمده و ما نیز در این چرخه قرار داریم. عوامل انسانی نیز در نابودی یخچال‌ها دخیل هستند. ایجاد تسهیلاتی که عبور و مرور در این مناطق را زیاد می‌کند طبیعتا اثر مخرب خواهد داشت؛ همچون صعودهای چندهزار نفره‌ای که در کوهستان‌های ما انجام می‌شود، در حالی که طبیعت و یخچال‌های ما ظرفیت این تعداد صعود را ندارند. صعود کوهنوردان در فصل‌های نامناسب همچون تابستان و بهار موجب تخریب سطوح یخی یخچال‌ها می‌شود و این در حالی است که بهترین زمان برای صعود در این مناطق پاییز و زمستان است. برای نمونه در حال حاضر برخی از یخچال‌های ما بسیار نحیف و آسیب‌پذیر شده‌اند همچون یخچال شمالی سبلان که لازم است برای پیشگیری از ادامه این روند از صعودهای غیرضروری و با تعداد زیاد بر روی آن جلوگیری کرد. همچنین راه‌اندازی تله‌کابین در این مناطق به باز شدن پای افراد بیشتر و حضور جمعیت زیاد در این مناطق منجر خواهد شد همچون تله‌کابینی که در منطقه سبلان راه‌اندازی می‌شد که خوشبختانه ادامه نیافت و منتفی شد و به بهره‌برداری نرسید. علاوه‌بر اینها، نهادها و کارخانه‌ها نیز به این مساله اصلا توجهی ندارند. به‌عنوان مثال عوامل زیست محیطی در این زمینه مدنظر قرار نمی‌گیرد. از تولید خودروهای غیراستاندارد گرفته تا جاده‌کشی‌ها و دیگر اقدامات آسیب‌زا که در هیچ یک از این پروژه‌ها به پدیده‌های یخچال‌های طبیعی توجهی نمی‌شود.

دلیل این بی‌توجهی‌ها در عین اهمیت بسیار زیاد یخچال‌های طبیعی چیست؟

مهم‌ترین مساله این است که آگاهی درباره یخچال‌ها وجود ندارد، بسیاری نمی‌دانند که در ایران یخچال طبیعی و کوهستانی داریم، این یخچال‌ها چه هستند و چه اهمیتی دارند. در نتیجه در تصمیمات مدیران، تغییرات انسانی و تغییرات محیطی که ایجاد می‌شوند، اصلا یخچال‌ها و نوع برخورد با آنها در نظر گرفته نمی‌شود. البته این امری طبیعی است؛ وقتی مسوولان ما ندانند که چیزی وجود دارد و این چیزی که وجود دارد چه میزان اهمیت دارد طبیعتا در تصمیمات خود هم به آن موضوع توجهی نمی‌کنند.

چگونه می‌توان مسوولان و نهادهای مرتبط را از وجود و اهمیت یخچال‌ها آگاه کرد؟

بد نیست با یک مثال روند آگاه سازی را بیان کنم تا روشن شود که به سادگی اما با همت می‌توان در این راه گام برداشت. اگر قرار باشد جاده‌ای در منطقه طبس ایجاد شود قطعا به‌دلیل اینکه کمپین حفاظت از یوز آسیایی موفق بوده و این مهم را توانسته به‌عنوان یک گزینه مهم در ذهن تصمیم‌گیران بگنجاند و تعریف کند، هر نهاد یا هر کسی بخواهد در آن مناطق عملیاتی انجام دهد این مساله را به‌عنوان یکی از متغیرها در نظر خواهد گرفت، اما این حالت برای یخچال‌های ما وجود ندارد که علت آن هم عدم آگاهی از وجود یخچال‌ها و اهمیت آنهاست.

منبع :

https://donya-e-eqtesad.com