امروزه، آلودگی هوا بر کل موجودات زنده کره زمین بطور چشمگیری تاثیر منفی می گذارد. نکته قابل توجه این است که  طی چند سال اخیر این معضل حتی در مناطق دارای پوشش گیاهی نیز افزایش قابل توجهی داشته است و زندگی گونه های گیاهی و جانوری را تهدید کرده و خطری برای اکوسیستم مناطق مختلف به حساب می آید. از طرفی تاثیر منفی آلودگی هوا بر گیاهان موجب امراض و آفات مختلف در آنها می شود و این امراض به طور مستقیم یا غیرمستقیم بر زندگی انسان ها تاثیر می گذارد، چرا که اکسیژن موجود در اتمسفر زمین، حاصل فعالیت گیاهان است و گیاهان از نظر اکولوژيکی اولین زنجیره غذایی و تولیدکنندگان روی زمین محسوب می شوند. آلودگی هوا در دو سه دهه اخیر در کشورهای در حال توسعه رشد قابل توجهی داشته است که کارشناسان عامل اصلی این افزایش آلودگی را به رشد سریع اقتصادی و نیز افزایش فزآینده جمعیت نسبت می دهند. این در حالی است که کشورهای پیشرفته و صنعتی چندان با پدیده آلودگی هوا مواجه نیستند و این موضوع به دلیل ملاحظات قانونی است که در این کشورها برای مقابله با معضل آلودگی هوا در نظر گرفته شده است. دولت ها سالانه هزینه های زیادی را صرف رفع مشکلات زیست محیطی می کنند که در صورت نبود این معضل این هزینه ها می توانید صرف کارهای عمرانی و زیربنایی شود. البته سال های اخیر مشکل ریزگردها نیز یکی از مشکلات آلودگی شهرهای کشورمان بوده که مخصوصا در فصل گرما نمود و بروز بیشتری پیدا می کند.

تاثیر آلودگی هوا بر اکوسیستم آبی

آلودگی موجود در هوا بر اثر بارندگی به باران اسیدی تبدیل می شود و رودخانه ها، خاک و دریاچه ها را اسیدی می سازد. دریاچه های اسیدی شده به علت شسته شدن سنگ ها بوسیله یون هیدروژن دارای غلظت های بالای آلومینیوم هستند. قدرت اسیدی بالا و غلظتهای بالای آلومینیوم عامل اصلی کاهش جمعیت ماهی ها می باشد. ترکیب زیست شناختی دریاچه های اسیدی شده به شدت دچار تغییر می شود و تکثیر ماهی ها در آب های دارای قدرت اسیدی بالا کاهش می یابد. وقتی PH پایین تر از 5 باشد، گونه های اندکی زنده مانده و تولید مثل می کنند. آب دریاچه های اسیدی شده اغلب زلال و شفاف می باشد و این به علت از بین رفتن زندگی گیاهی و جانوری این دریاچه ها می باشد.

تاثیر بر گیاهان و درختان

گیاهانی که در معرض هوای حاوی دی اکسید گوگرد هستند، به شدت صدمه می بینند. ازن و دی اکسید نیتروژن نیز بر آنها تأثیر می گذارند. آلودگی هوا ، درختان را ضعیف می سازد و از مقاومت آنها در مقابل تنشهای طبیعی می کاهد. افزایش آلودگی ، ابتدا درختان را ضعیف می سازد و در مقدار مواد مغذی ، اختلال پدید می آورد و عمل جذب سبزینه ای کاهش می یابد. آلودگی هوا باعث بارش باران های اسیدی می شود و جذب مواد مغذی همراه با اسید ، بویژه وقتی که غلظت ازن زیاد باشد، شدیدتر صورت می گیرد. خطر غیر مستتقیم اسید از راه خاک، بیشتر از اثر مستقیم آن از طریق هواست.

تاثیرآلودگی هوا بر انسان

انسان وقتی در معرض هوایی باشد که در آن ، مقادیر قابل توجهی دی اکسید گوگرد وجود داشته باشد، مبتلا به بیماری های تنفسی می گردد و زمانی که در معرض دمای زیادی واقع شود، بینایی اش تاحت تأثیر قرار می گیرد. میزان مرگ و میر کسانی که در معرض هوای آلوده به دی اکسید گوگرد بوده و به بیماری های قلبی یا ریوی دچار شده اند، روز به روز افزایش می یابد. در نتیجه احتراق ناقص سوخت در موتورهای بنزینی، کارخانه ها و غیره، مونواکسید کربن CO در هوا منتشر می شود. وقتی هوای حاوی گاز CO را استنشاق کنیم، گاز CO با هموگلوبین خون ترکیب شده و جلو بافت گلبول ساز را می گیرد. بر اساس پژوهشهای انجام شده ، وقتی سطح اشباع هموگلوبین کربنی خون در حدود 20% باشد، به قلب صدمه زده و به بافت خون گیر زیان می رساند. وقتی مقدار ماده یاد شده 10 % باشد، سردرد عارض می شود. وقتی سطح دی اکسید نیتروژن موجود در هوا ، بالاتر از حد قابل قبول باشد، بیماریهای تنفسی در میان کودکان شایع می شود. هنگامی که اکسیژن هوا بیش از 500 میلی گرم در متر مکعب و واکنش فوتو شیمیایی نیز در حد بالایی باشد، انسان دچار تنگی نفس می گردد. جاری شدن آب از گلو یا چشم ها از جمله مشکلات اساسی دیگری است که در چنین شرایطی مشاهده شده است. بطور کلی آلودگی  هوا باعث کاهش میزان بینایی می گردد.

منابع آلودگی هوا

بطور کلی منابع الوده کنندة هوا عبارتند از: منابع طبیعی و منابع غیرطبیعی یا مصنوعی. با توجه به تأثیرات مثبت فعل و انفعالات عناصر طبیعی در دراز مدت مانند طوفان ها - گرد و غبار صحراها - دود و خاکسترهای آتش سوزی های جنگلی، املاح موجود در جو، فعالیتهای آتشفشانی، شهاب های آسمانی و منابع گیاهی و حیوانی ، بعضی عقیده دارند که در کوتاه مدت، اینگونه منابع در اثر بر هم زدن تعادل ظاهری در محیط زیست، موجب آلودگی می شوند. بدان جهت اینگونه فعل و انفعالات طبیعی را در گروه آلاینده های طبیعی قرار می دهند. .منابع غیرطبیعی یا مصنوعی، بر عکس به دست انسهان بوجود آمده و آلودگی های ناشی از آن حاصل فعالیتهای آدمی است. از جمله وسایل نقلیه ، صنایع ؛ منابع تجاری ،خانگی و … . مطالعات و اندازه گیری های انجام یافته بر روی غلظت آلاینده ها در نقاط مختلف شهرهای پر ترافیک نشان داده است که در خیلی از موارد هوایی که تنفس می کنیم از نقطه نظر مونواکسید کربن و هیدروکربورهای نسوخته به مراتب از حد مجاز آلوده تر است. اگرچه صنعت و تکنولوژی ، عامل رشد اقتصادی کشورها هستند ولی آلودگی هوا نیز ره آورد آنهاست. یعنی اگر توجه نکنیم به همان اندازه که پیشرفت و تولید خوشایند به نظر میاید تبعات منفی هم دارد و از اثر تولید بی رویه مواد آلوده کننده ذیل بوجود می آید. که عبارتند از مونواکسید کربن ، اکسیدهای گوگرد ، اکسیدهای ازت، اکسید کننده های فتوشیمیایی، هیدروکربورها و ذرات معلق در هوا و مواد رادیو اکتیو.

در نتیجه باید معضل آلودگی هوا را جدی گرفت تا بتوان مانند کشورهای پیشرفته چنین دغدغه ای را نداشت. عواملی همچون کنترل ترافیک، استفاده از وسایل حمل و نقل عمومی، جانمایی درست مراکز صنعتی، پایش آلاینده های خروجی کارخانجات می تواند ما را در این امر تاحد بسیار زیادی یاری نمایند.

منبع :

داداش پور, مهدی، ۱۳۹۴، بررسی تأثیر آلودگی هوا و منابع آلاینده بر اکوسیستم و اثرات آن بر روی انسان و گیاهان، کنفرانس ملی مهندسی و مدیریت محیط‌ زیست، تهران، مرکز تحقیقات مهندسی محیط زیست مازند آب