«اتولوژی» (Ethology) به معنی مطالعه علمی و هدف‌دار رفتار حیوانات است و معمولاً روی رفتارهای آنها در شرایط طبیعی (و نه اسارت) تمرکز می‌کند و این گونه رفتارها را بعنوان صفات سازگار از نظر تکاملی می‌داند.

نیکوتینبرگن، یکی از بنیان گذاران اتولوژی (رفتارشناسی) تاکید می کند که چرا این مسئله را در زیست شناسی به چندین شکل مختلف می توان پاسخ گفت. اینها به صورت 4 سوال تینبرگن معروف شده اند (Tinbergen 1963). مثلا اگر سوال این باشد که چرا سار ( Sturnus vulgaris ) در بهار آواز می خواند، پاسخ ها می تواند به صورتهای زیر ارائه شود:

  1. برحسب ارزش بقا یا نقش آن. سار آواز می خواند تا برای تولید مثل جفت جلب کند.
  2. برحسب علت و سبب. زیرا افزایش طول روز تغییراتی را در مقدار هورمون بدن موجب شده، یا به خاطر جریان هوا در حنجره است که موجب ارتعاش غشاء حنجره گردیده است. اینها پاسخ هایی در ارتباط با عوامل درونی و برونی مسبب آواز در سار هستند.
  3. برحسب تکوین و رشد. سار به آن علت آواز می خواند که آواز را از والدین و همسایگان آموخته است.
  4. برحسب تاریخ تکاملی. این پاسخ به چگونگی تکامل آواز سار از اجداد پرنده اش مربوط می شود.

پرندگان بسیار ابتدایی، آواز ساده یی دارند، لذا منطقا می توان حدس زد که آوازهای پیچیده سار و پرندگان آوازخوان دیگر از آوازهای ساده تکامل یافته باشد.

تشخیص اینگونه سوالات متفاوت از یکدیگر بسیار حائز اهمیت است. در غیر این صورت وقت ما می تواند در بحث های بی فایده و عقیم تلف شود. اگر کسی می گوید که علت مهاجرت پرستوها به جنوب در پائیز آن است که آنها در جستجوی منابع غنی تر غذا هستند در حالیکه دیگری می گوید که آنها مهاجرت می کنند زیرا طول روز کاهش پیدا می کند، بحث درباره آنکه کدام صحیح می گویند بی فایده است.

هردو پاسخ می تواند درست باشد، منتهی اولی برحسب ارزش بقا، یا نقش عملکرد، و دومی بر حسب علیت آن. عوامل موثر بر ارزش بقازادگان را به عنوان عوامل قائی و نهائی می شناسند درحالی که عوامل مسبب را عوامل نزدیک یا بی واسطه می گویند.

منابع :

کتاب مقدمه ای بر اکولوژی رفتار کربز و دیویس

http://akhademi65.blogfa.com